God is dood, lang leve God

“God is dood, lang leve God”, is een beroemde uitspraak van filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900). Slechts weinigen weten wat hiermee bedoeld wordt, maar het is de basis van het menselijke gedachtengoed welke verantwoordelijk is voor vrijwel alles wat in de wereld gaande is. Het beschrijft eigenlijk de oorzaak waarop tweedelingen in de wereld tot stand komen. Deze filosofie is vooral zo belangrijk omdat de machthebbers het tegen ons gebruiken. Wereldmacht is zelfs gebaseerd op filosofie.

Deze uitspraak is een onderdeel van een filosofie beschreven in zijn boek “Ubermensch”. Dit boek is eigenlijk geen leesboek. Als men het zo leest, kan het onmogelijk begrepen worden. Het is een studieboek wat geanalyseerd en bestudeerd moet worden. Om deze filosofie te kunnen begrijpen en uitleggen, werd het uit elkaar gerafeld en schematisch weergegeven. Gedaan door een Belgische hoogleraar filosofie waar ik ruim 35 jaar geleden enkele lessen van gevolgd heb. Nietzsche was zijn levenswerk.

Het plaatje in 1 t/m 4 laat zien dat de mens vervalt in wetenschap of in religie. Ofwel in harde feiten of abstractie. Abstractie en feiten lopen bij ieder mens door elkaar, maar er zijn twee hoofdstromingen hoe mensen dit invullen.

De ene mens zoekt de zin van het leven in wetenschap (2), de andere mens ervaart zinloosheid in het leven en zoekt geluk en innerlijke rust in godsdienst (4).

Met beide zienswijzen is niks mis mee, het kan prima samen gaan. Onze eigen cultuur is tenslotte op religie gebaseerd, of men nu gelovig is of niet. Of het nu Christendom, Islam, Boeddhisme is, maakt niks uit, religie is altijd de basis van een cultuur. De basis is daarmee tevens abstractie, want niemand heeft God ooit echt gezien. Er zijn geen harde feiten of God nog bestaat of ooit bestaan heeft. Toch weten we dat we ergens vandaan komen en dus moet er een schepper zijn. Wat we daarvan weten is dat we helemaal niks weten hiervan.

5. God is dood

Het verval van vooral het Christendom in het Westen begon vanaf 1950 a 1960 ongeveer. De basis hiervan was vooral manipulatie en propaganda welke door de media verspreid werden onder de bevolking. Vanaf die tijd verloor de Westerse wereld de basis van hun cultuur. Het verval resulteerde in nihilisme (6), want niemand interesseerde zich nog in de spirituele zin van het leven. Velen vinden het wel prima zo, eindelijk los van het verstikkende totalitarisme van de Roomse en gereformeerde kerken. Anderen raakten helemaal de weg kwijt. Weer anderen zochten andere spiritualiteit op zoals geloof in het universum welke alles onder controle zou hebben. Weer anderen zoeken het in de filosofie van Rudolf Steiner. Weer anderen geloven dat de Anunnaki weer terugkeren op aarde, de scheppers die op een andere planeet leven. En dit gaat zo eindeloos door. Na het verval van het christendom (God is dood) gaat spiritualiteit alle kanten op. Er zal zeker in één of meerdere vervangende spiritualiteit wel bronnen van waarheid zitten, maar daar gaat het hier niet over. Het gaat over waarom we nieuwe spiritualiteit zoeken. Precies hier komen we dan uit bij “God is dood, lang leve God”. Het gaat alle kanten op in het nihilisme volgens Nietzsche. De kern van dit alles is dat de samenhang in de maatschappij hiermee verdwijnt. Het gevaar hiervan is dat er subculturen ontstaan die tegenover elkaar komen te staan in burgeroorlogen. Zoals de scheidslijnen tussen Roomse Kerk en Protestante bewegingen rond 1500 a 1600 met de opkomst van Luther. Denk daarbij aan de beeldenstorm revolutie. Of de tweedeling tussen Soennieten en de Sjiieten binnen de Islam. En zo zijn er binnen de spiritualiteit altijd al tweedelingen geweest.

Het hoeft niet altijd tot chaos te leiden en dat gebeurde in het Westen ook niet na het verval van de christelijke religie en cultuur. Het heeft wel nihilisme (6) tot gevolg, ofwel het gevoel van nutteloosheid. Volgens Nietzsche gaat dit altijd twee kanten op. Het gaat de pessimistische (7-10) of positieve (11-14) kant op in het gedachtengoed. En dat is redelijk gelijk verdeeld over de bevolking.

Machthebbers streven al eeuwenlang naar die tweedelingen omdat eensgezindheid een gevaar is voor de machthebbers, en dus worden ze bewust gecreëerd. Religie is natuurlijk perfect voor ze omdat dit tevens de hele cultuur omvat. Toen het christendom verzwakte, kwamen er nieuwe machthebbers. Tweedeling is de basis van elke machtsgreep.

7-10. Pessimisme

Na ‘God is dood’ vervallen we in nihilisme en dat heeft gevolgen. De ene helft van de verdeelde bevolking gaat de linker kolom in van 7 t/m 10 in het plaatje. Voor veel mensen gaat het hier de verkeerde kant op. Het gevoel van zinloosheid zet zich door. Geen interesses meer in het leven. Geen ambities meer. Het niks meer willen weten omdat toch alles gelogen is. Men zoekt geluk (10) in de raarste dingen. Men zoekt geluk in het ontwijken van waarheden en velen van hen vervallen in drugsgebruik. ‘Seks, drugs en Rock and Roll’ werd bewust opgezet voor de jeugd in de jaren 60 en 70. Men bespeelt dit terrein zorgvuldig en hebben daar zelfs instituten voor zoals ‘Tavistock Institute of human relations’. De CIA was en is nog steeds de grootste drugsdealer.

Mensen die geen drugs gebruiken, lokt men in abstractie. Die maakt men vooral bang omdat bange mensen niet in staat zijn logisch na te denken. Veel mensen zoeken geluk juist in de meest abstracte dingen. Men is bang voor de waarheid omdat dit geluk in de weg staat.

11-14. Optimisme

De andere helft van de verdeelde bevolking gaat de rechter kolom in (11 t/m 14). Hier gebeurt het omgekeerde van de linker kolom. Beaming van het leven in volle besef. Deze willen het beste daarvan maken. Het alles willen weten om daar de beste keuzes in te kunnen maken. Met kennis een welbehagen creëren voor zichzelf en hun gezin. De waarheid is voor hen dan ook erg belangrijk. Dit is wat Nietzsche de ‘Ubermensch’ noemt.

Het is ook niet zo dat iedereen strikt linker- of rechterkant thuishoort. Het is vooral de mate hierin die kan verschillen. Er zijn absoluut extremen aan de linker- en rechterkant. Die herken je dan ook meteen. Er zijn ook mensen in het midden die de kant van hun eigen levensfilosofie nog niet gevonden hebben. Vaak zijn dat jongeren. Het is een onbewuste keuze die we in de loop van ons leven zelf maken.

Verder is het ook niet zo dat de ene kant beter is dan de andere. Een goede of slechte kant bestaat hier niet. Het is alleen ‘anders’, het is een verschillend onderbewustzijn.

Het boek zelf gaat nog eindeloos door op de wereldbeschouwing en ontwikkeling van mensen in de beide kolommen, maar dat is voor de basis in dit schema minder interessant.

Maar één ding is hierin het belangrijkste. Beide groepen staan lijnrecht tegenover elkaar en zullen elkaar nooit begrijpen. Mensen uit kolom 7-10 denken dat elk mens geluk zal natreven. Mensen uit 11-14 denken dat voor elk mens waarheid belangrijk is. Dit gaat perfect samen, zolang God leeft. Als God dood is, verandert dit gigantisch. De breuk wordt aangegeven door de bliksemschicht in het plaatje tussen 2 en 4.

Als je nu om je heen kijkt, naar familie, vrienden en collega’s, dan herken je meteen al degenen die in de linker of rechter kolom terecht gekomen zijn. In de coronatijd bijvoorbeeld, herkenden we al snel de mensen die waarheid gingen achterhalen en we zagen de mensen die waarheid op alle mogelijke manieren ontweken. We verdeelden de mensen in de groepen ‘wakkeren’ en ‘niet-wakkeren’, en in werkelijkheid is de verdeling linker kolom (7-10) en rechter kolom (11-14). Men stond inderdaad lijnrecht tegenover elkaar en begrepen elkaar niet. We groeiden uit elkaar, we verloren vrienden en familieleden, echtscheidingen, en ga zo maar door. Hoe meer de rechter kolom de waarheid aan de voeten legden aan de linker kolom, des te heviger keerde de mensen zich af van die waarheid. Hoe meer we probeerden bij elkaar te komen, des te groter de ruzies, des te verder groeiden we uit elkaar. Er waren gevaccineerde mensen die vonden dat alle ongevaccineerde mensen met knuppels dood geslagen moesten worden. Zie hoe gemakkelijk ‘God is dood’ kan leiden tot burgeroorlog. ‘God is dood’ kan dus eigenlijk overal voor staan. Deze filosofie van Nietzsche geeft exact aan hoe dit komt. De tweedeling zat altijd al in ons brein, men hoeft het alleen maar te activeren.

Deze filosofie is al meer dan 150 jaar oud, en we zien dit tot op vandaag de dag overal om ons heen gebeuren. Het gebeurt niet alleen in religie, het gebeurde ook in coronatijd en in tal van andere conflicten in de wereld. Het vindt niet alleen plaats binnen culturen, we zien het terug binnen het eigen gezin, familie en vrienden. Het is de strijd tussen ‘waarheid die geluk in de weg staat’ en ‘waarheid die ons tot verstandige keuzes moeten leiden’.

Natuurlijk maken machthebbers gebruik en misbruik van precies deze filosofie. Ze wisten exact wie ze moesten kiezen om hun corona en vaccins te verkopen. Ze wisten exact hoe ze dit moesten aanpakken. Ze wisten ook dat velen achter de waarheid zouden aangaan en daarom hebben ze valkuilen opgezet in de waarheid. Ze bespelen beide kanten. Zodoende kregen ze een meerderheid aan hun kant.

Wat maakt Nietzsche zo bijzonder

Nietzsche wordt ofwel sterk gehaat ofwel sterk geliefd, daartussen zit niemand. Zowel extreem links als extreem rechts gebruiken, of beter, misbruiken, deze filosofie van Nietzsche. Nazi Duitsland bijvoorbeeld propagandeerde sterk uit de Ubermensch van Nietzsche. Dat was de reden dat na de oorlog de Ubermensch gezien werd als ideologie van het Nationaalsocialisme. Geheel ten onrechte, want een filosofie op zich zit nooit gekoppeld aan een ideologie. Een filosofie is en blijft altijd een objectieve beschouwing. Men misbruikt het alleen. De filosofie leert de machthebbers hoe je een heel volk kunt bespelen. Angst voor de waarheid werd een wapen en de basis hiervan ligt in deze filosofie. Zelfs de christelijke kerken gebruikten dit wapen. Denk maar eens aan het angst zaaien voor de duivel en de hel.

Helemaal verschrikkelijk is Nietzsche in zijn filosofie over de verschillen tussen mannen en vrouwen. Nietzsche hield zich totaal niet in op dat gebied. Hij wordt dan ook standaard vrouwenhater genoemd. Terwijl ook dit heel objectief gezien moet worden, zoals filosofie ook bedoeld is.

Nietzsche was verder heel afwijkend met alle andere beroemde filosofen. Dit maakt Nietzsche extra bijzonder. Elke filosoof verkoopt zijn filosofie als zijnde de waarheid. Nietzsche deed dat niet. Hij liet daarentegen alle conclusies bewust weg uit al zijn geschriften. Hij vond dat elk mens zelf de filosoof moest zijn. Die moesten zelf alle eindjes aan elkaar knopen die Nietzsche aangaf. Nietzsche zei daarover, “Als je er zelf niet over kunt filosoferen, dan heeft het geen zin om mijn werken te lezen. Elk mens is z’n eigen filosoof.” Het is dan ook normaal dat er andere conclusies zijn. Daarom begrijpen ook zo weinig mensen dat boek ‘Ubermensch’. Dit maakt ook tevens dat er zoveel verschillende invullingen gegeven kunnen worden aan zijn boeken. Dat was ook precies het doel van Nietzsche. Om die reden gaf hij ook zoveel radicale en bizarre citaten, vaak zonder daar een afdoende uitleg over te geven.

Enkele van die citaten zijn:

Er is maar één christen, en die stierf aan het kruis.
Is de mens een miskleun van God? Of God een vergissing van de mens?
Het christelijke besluit om de wereld lelijk en slecht te vinden, heeft de wereld lelijk en slecht gemaakt.
Mensen worden niet tot het Christendom ‘bekeerd’ – men moet er ziek genoeg voor zijn.
Wie van ons zou er nog vrijdenker zijn als er geen kerk was?
Geschiedenis gaat bijna altijd over slechte mensen waarover men later niets dan goed zegt.
Menigeen vindt zijn hart pas als hij zijn hoofd heeft verloren.
De angst is de moeder van de moraal.
Overtuigingen zijn gevaarlijker vijanden der waarheid dan leugens.
Er bestaat een moraal van heersers en een moraal van slaven.
Als je in de afgrond kijkt, dan kijkt de afgrond ook in jou.
Hoe hoger je vliegt, hoe kleiner je lijkt voor de mensen die niet kunnen vliegen.
We zijn zo graag in de vrije natuur, omdat deze geen mening over ons heeft.
Als echtgenoten niet samenleefden zouden er meer goede huwelijken zijn.
Het voordeel van een slecht geheugen is dat men van dezelfde goede dingen meer dan eens kan genieten.
Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven.
Je haat niemand zolang je hem nog geringschat, maar pas als je hem gelijk of hoger schat.
Wat is slecht? – Alles wat voortkomt uit zwakte.
Moraliteit is kudde-instinct in individuen.
Krankzinnigheid in individuen is iets uitzonderlijks – maar in groepen, partijen, volkeren en tijdperken is het de regel.
Wie zichzelf niet kan bevelen, moet gehoorzamen.
Het geloof aan de waarheid begint met de twijfel aan alle tot dusverre geloofde waarheden.

Citaten van 150 jaar geleden. De conclusie mag zijn dat wij mensen in ruim 150 jaar geen steek veranderd zijn. Precies even dom, precies even slim en de menselijke eigenschappen blijven hetzelfde.