De media worden wel eens de controleurs van de macht genoemd. Hun rol zou dan zijn om scherp en kritisch onderzoek te doen naar misstanden binnen de overheid en het bedrijfsleven en daar dan verslag van te doen. Burgers worden zo op de hoogte gesteld van die misstanden, waardoor zij een beter geïnformeerde keuze kunnen maken als ze weer eens richting het stemhokje gelokt worden. En ook kunnen zij dan beter beoordelen of een bedrijf hun zuurverdiende (en nog net niet door de overheid afgepakte) Euro’s wel verdient.
Een goed functionerend medialandschap bestaat uit een veelheid aan publicaties (kranten, tijdschriften, televisiekanalen, radiozenders en tegenwoordig ook blogs en podcasts) die onafhankelijk van elkaar en onafhankelijk van grote geldschieters deze onderzoeken en de verspreiding van bevindingen kunnen bekostigen. Het is daarbij heel belangrijk dat die publicaties elkaar ook beconcurreren zodat men de druk voelt om onderscheidend te zijn door scherp en kritisch te zijn. Altijd op zoek naar een scoop waarmee zo veel mogelijk eyeballs kunnen worden aangetrokken.
Daarnaast is het gezond wanneer de consumenten van media een behoorlijke bijdrage leveren aan de financiering van de mediaplatforms door donaties, abonnementsgelden of door tegen betaling lid te worden. Hoe afhankelijker een mediaplatform wordt van reclame inkomsten, des te minder kritisch zij zal zijn op de bedrijven die tegen betaling de reclameblokken vullen. Wie betaalt, bepaalt. Hetzelfde principe gaat op wanneer subsidiegelden een steeds groter deel gaan uitmaken van de inkomsten van mediabedrijven, dit zien we terug bij de kranten waar de aantallen abonnementen al jaren teruglopen. Wanneer overheden subsidies overmaken is het lastig om daar heel erg kritisch op te zijn. Het is niet verstandig om de hand te bijten die je te eten geeft.
In dat kader is het zorgwekkend om te zien dat het Nederlandse medialandschap in zeer grote mate in handen is van slechts een drietal commerciële mediabedrijven naast de publieke NPO. Bovendien is er al jaren een trend gaande richting verdere concentratie door overnames. Ook het buitenlandse (Belgische) eigenaarschap van alle Nederlandse krantentitels, dus alle nationale én alle lokale dagbladen, op 4 titels na is op zijn zachtst gezegd niet iets wat de pluriformiteit en onafhankelijkheid van de berichtgeving bevordert.
Journalisten, een vrij beroep, stellen zich te houden aan de Code van Bordeaux. De Code van Bordeaux is een ethische gedragscode voor journalisten waarin staat dat zij waarheidsgetrouw, onafhankelijk en eerlijk moeten berichten. Journalisten moeten feiten controleren, bronnen beschermen, geen informatie vervalsen en zich niet laten beïnvloeden door politieke of commerciële belangen. Ook respect voor de privacy en menselijke waardigheid staat centraal, net als het recht van het publiek op correcte informatie.
En daar wringt de schoen, want politieke en/of commerciële belangen kunnen in het huidige medialandschap niet worden uitgesloten. Althans, niet in de mainstream, want gelukkig zijn er tegenwoordig ook alternatieve nieuwsbronnen die, net als Elpaso Media, werken op basis van donaties. Daarmee kunnen zij onafhankelijk opereren en kunnen ook dingen belicht worden die níet in het belang zijn van de overheid of bedrijven. Het is dan aan de kijkers en lezers om er voor te zorgen dat deze kanalen in de lucht blijven, zodat het volledige spectrum aan informatie hen kan bereiken, waarmee zij goede afwegingen kunnen maken.
Vind je dit leuk? Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief!
Lia Jonkers
Top Sjaak!